Geschiedenis
Aanmelden nieuwsbrief
Tijdbalk
zoeken

De wachttoren
Wachttoren
 
In de eerste periode van Kamp Amersfoort waren zes wachttorens om het gevangenengedeelte geplaatst. In 1943 toen het gevangenenkamp was uitgebreid waren dat er acht. Eén toren is bewaard gebleven. In 2004 werd de overgebleven wachttoren gerestaureerd en weer op zijn oorspronkelijke plaats gezet.
 
Oorlogsperiode
 
 
Het is niet bekend of de wachttorens die het gevangenengedeelte van Kamp Amersfoort omringden, werden gebouwd volgens een bepaald voorschrift. Alle acht Amersfoortse torens waren identiek en het ontwerp van de toren werd ook toegepast in Kamp Westerbork. Het kan zijn dat de Sipo/SD (waaronder Amersfoort en Westerbork vielen) er bij de inrichting van hun kampen bepaalde richtlijnen op na hield, maar hier is niets over bekend. Kampen die niet vielen onder de verantwoordelijkheid van de Sipo/SD, maar onder de verantwoordelijkheid van het SS-Hauptambt ('Inspekteur der Konzentrationslager') waren overwegend opgezet naar het voorbeeldkamp Dachau. Deze kampen hadden andere wachttorens. Vaak in combinatie met een gracht en draad dat onder hoogspanning stond.

Om het gevangenengedeelte van Kamp Amersfoort stonden zes wachttorens. Na de vergroting van het gevangenkamp werden dat er acht. De torens werden bemand door SS'ers van het Wachkommando. De verveling onder de bewakers sloeg nogal eens toe op de toren en al gauw sprak men van het 'Slaap-Kommando'.

Een steile trap en een luik gaven toegang tot het gedeelte waar een mitrailleur en een schijnwerper waren geplaatst. Om enige beschutting te bieden was de wachttoren aan de achterzijde en deels aan de zijkanten voorzien van kleine ruitjes.

Gevangene Dr. Max van Leeuwen nr. 313 die van 6 januari tot half maart 1942 in Amersfoort verbleef:
"Ik vroeg me af, of er 's nachts ook mensen aan het hout hakken waren; het leek ook wel op het geluid, dat dorsvlegels op de dorsvloer maken. Eindelijk kwam ik er achter. Op de houten wachttorens, van waaruit het hele kamp met mitrailleurs onder vuur genomen kon worden stonden de schildwachten te dansen en te stampen om te verhinderen dat hun tenen bevroren. Ik kreeg een voldaan gevoel."

Het was gevangenen niet toegestaan zich dicht bij het hek te begeven. Binnen twee meter afstand van de het prikkeldraad liep een gevangene de kans om 'op de vlucht' te worden neergeschoten. In het boek "Een mens in haatuniform" staat beschreven hoe W. Engbrocks, destijds kamp-SS'er, een Nederlandse SS'er, die dienst had op de toren, hoorde aankondigen dat deze extra verlof ging schieten. Wat later vernam Engbrocks dat de bewaker op de toren een gevangene in verleiding had gebracht, door het toewerpen van een sigaret, om zich dicht bij het hek te begeven. De gevangene had na een goedkeurend gebaar van de bewaker op de toren, geprobeerd de toegeworpen sigaret te bemachtigen waarop hij 'op de vlucht' werd neergeschoten'. De 'oplettende' bewaker zou met drie dagen verlof worden beloond, maar Engbrocks rapporteerde het voorval aan zijn meerdere. De enige waarneembare sanctie voor de bewaker op de toren was het niet verstrekt krijgen van verlof. Daarmee was de zaak afgedaan.

WachttorenNaast Kamp Amersfoort, aan het begin van Laan 1914, lag Kamp Amsvorde. In de barakken van dit kamp was de 1e compagnie, de stafcompagnie en het muziekkorps van 'SS-Wachbataillon Nord-West' gehuisvest. Deze militairen waren eveneens belast met de buitenbewaking van Kamp Amersfoort. Dit bewakingskamp had vier wachttorens van het zelfde model als bij het gevangenenkamp. Het totale 'Lager' Amersfoort kende dus 12 wachttorens.
 
 
Na de bevrijding

Ook na de bevrijding zaten er gevangenen in Kamp Amersfoort. In september 1945 werd Kamp Amersfoort een 'Bewarings- & Verblijfskamp'. Er zaten niet alleen 'foute' Nederlanders gevangen, maar ook personen die werden verdacht van het plegen van oorlogsmisdaden, zoals de voormalige kamp-SS'ers.
Bewaker van het 'Bewarings- & Verblijfskamp', bewapend met een stengun op een wachttoren van Kamp Amersfoort. Op de voorgrond een schijnwerper, op de achtergrond het torentje van Oud-Leusden.

Afbraak en behoud
 
"Een oorlogsmonument wordt vernietigd" In september 1946 werd het kamp weer een militaire kazerne. In november 1946 kwam de eerste lichting dienstplichtigen op voor een eerste militaire vorming. Zij werden uitgezonden naar Nederlands Indië. Veel besef om (delen van) het kamp te behouden ter herinnering aan het concentratiekamp was er niet. Brandstof voor de kachels was schaars en om de koude in de barakken te verdrijven werden de wachttorens gesloopt. In februari 1947 werd geconstateerd dat vijf van de acht torens al waren gesneuveld en dat de Rozentuin was verdwenen.
De enige overgebleven wachttoren werd in 1972 nabij het museumpaviljoen geplaatst. In 2004 werd de toren gerestaureerd en teruggezet op de originele standplaats. Het bleek helaas noodzakelijk om een hek om de toren te plaatsen.

Restanten fundering
 
In het talud aan de Appelweg, net voorbij de parkeerplaats van het bezoekersgebouw, zijn de resten van de fundering van een wachttoren zichtbaar. Het betreft de resten van de fundering van de middelste wachttoren aan de westzijde van het kamp. In de periode 1941-1945 bood deze wachttoren uitzicht op de 'kampstraat' of 'Hoofdstraat'. Dit was de doorgang tussen de barakken II en III en de zeven barakken (Werkstätten, V t/m X) die in 1943 in gebruik werden genomen. De tekening is gemaakt door gevangene Bron, en werd ter illustratie opgenomen in het boek "Van Amersfoorter tot IJssellinie-graver" door J. de Vries.
 

Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort
Loes van Overeemlaan 19, 3832 RZ Leusden
Telefoon: 033 461 31 29, E-mail: info@kampamersfoort.nl
concept: advies in cummunicatie | realisatie: magiqsoft - smart software solutions